تعریف تفکر و حل مسئله
تفکر عالیترین مرتبه شناخت در انسان است که شامل فعالیتهای پیچیدهای نظیر استدلال، قضاوت، حل مسئله و تصمیمگیری میشود. برخلاف تصور عمومی، تفکر صرفاً یادآوری اطلاعات نیست، بلکه فرآیند استفاده از اطلاعات موجود در حافظه برای پاسخ به سؤالات و پردازش مفاهیم است. حافظه حکم انبار دادههای خام را دارد که مواد اولیه تفکر را فراهم میکند؛ بنابراین، بدون شکلگیری حافظه، تفکری وجود نخواهد داشت، هرچند حافظه قوی لزوماً به معنای تفکر قوی نیست.
ویژگیهای تفکر
تفکر یک فرآیند کاملاً آگاهانه است. فردی که میاندیشد، هم به محتوای فکر خود و هم به روش تفکرش آگاهی کامل دارد. به همین دلیل، اصطلاحاتی مانند «تفکر ناخودآگاه» در روانشناسی علمی اعتباری ندارند. تفکر ناظر به گذشته (استفاده از تجربیات قبلی) و آینده (هدفمندی برای حل چالشها) است.
تفکر یک جریان تحت کنترل و آگاهانه است که در آن فرد با استفاده از اطلاعات حافظه به عالیترین سطح شناخت یعنی حل مسئله دست مییابد.
تعریف مسئله
مسئله زمانی ایجاد میشود که فرد به دلیل موانع مشخص و با توجه به توانمندیهای محدود خود، نتواند بلافاصله به یک هدف مشخص دست یابد. وجود مجهولات و مسائل در جهان، نه تنها تهدید نیست، بلکه موتور محرک پیشرفت علم است. اگر برای حل مسائل از روشهای درست استفاده شود، هر مسئله به یک فرصت برای رشد تبدیل میگردد.
برای مثال، حل جدول کلمات صرفاً فراخوانی کلمات نیست، بلکه نوعی تفکر است که در آن فرد با قضاوت و کنار هم قرار دادن اطلاعات، برای رسیدن به هدف (پر کردن جدول) تلاش میکند.
واژگان کلیدی
- تفکر
- فرآیند استفاده آگاهانه از اطلاعات حافظه برای استدلال، قضاوت و حل مسائل.
- حل مسئله
- یافتن بهترین راه برای عبور از موانع و رسیدن به یک هدف مشخص با وجود محدودیتها.
- شناخت
- مجموعه فعالیتهای ذهنی که شامل دریافت، پردازش و نگهداری اطلاعات است و تفکر در قله آن قرار دارد.
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم تفکر میتواند ناآگاهانه انجام شود؛ تفکر همیشه آگاهانه است.
- حافظه قوی به تنهائی ضامن تفکر قوی نیست، بلکه تنها مواد اولیه آن را فراهم میکند.
- مسئله همیشه منفی یا تهدید نیست، بلکه میتواند فرصتی برای پیشرفت و تولید علم باشد.
جمعبندی این مفهوم
- تفکر عالیترین سطح شناخت شامل استدلال، قضاوت و حل مسئله است.
- فرآیند تفکر کاملاً آگاهانه بوده و فرد به روش و محتوای آن اشراف دارد.
- مسئله یعنی عدم دستیابی فوری به هدف به دلیل موانع و محدودیت توانمندیها.
- حافظه دادههای خام را فراهم میکند اما تفکر فرآیند پردازش این دادههاست.
- استفاده از روشهای صحیح، مسائل را از تهدید به فرصت پیشرفت تبدیل میکند.