جرایم علیه مسکوکات (قلب و تخدیش)
قانون‌گذار برای حفظ نظام پولی و اعتبار معاملات، جرایم سنگینی را برای ساخت و تغییر مسکوکات (سکه) در نظر گرفته است. این جرایم به دو دسته اصلی قلب سکه (ساخت سکه تقلبی) و تخدیش سکه (کاستن از وزن آن) تقسیم می‌شوند.
۱. جرم قلب سکه (ماده ۵۱۸ و ۵۲۰)
ساختن سکه تقلبی زمانی جرم است که سکه تولید شده رایج باشد و به سهولت مورد معامله واقع شود. بنابراین ساخت سکه‌های قدیمی و عتیقه (مانند هخامنشی یا قاجاریه) که در بازار رایج نیستند، مشمول این مواد قانونی نمی‌شود. شرط اساسی برای تحقق این جرم، شباهت ظاهری است؛ یعنی سکه باید به گونه‌ای ساخته شود که یک فرد عادی در نگاه اول آن را شبیه اصل بداند. حتی اگر متخصصان بانک مرکزی بلافاصله متوجه تقلب شوند، باز هم جرم محقق شده است.
تفاوت مهم: در جرم قلب سکه، ساختن و ترویج سکه‌های تقلبی چه از جنس طلا و نقره باشد و چه از سایر فلزات، جرم محسوب می‌شود.
۲. جرم تخدیش سکه (ماده ۵۱۹)
تخدیش به معنای تراشیدن یا کاستن از مقدار فلز سکه به قصد تقلب است. این جرم برخلاف قلب سکه، منحصراً مربوط به مسکوکات طلا و نقره (ایرانی یا خارجی) است. بنابراین مخدوش کردن سکه‌هایی از جنس برنز، نیکل یا مس که طلا و نقره نیستند، جرم تخدیش محسوب نمی‌شود.
| نوع جرم | جنس مسکوکات | شرط اصلی |
|---|---|---|
| قلب سکه | طلا، نقره و غیره | شباهت ظاهری (نوعی) |
| تخدیش سکه | فقط طلا و نقره | قصد تقلب (حیله) |
لازم به ذکر است که وارد کردن سکه تقلبی یا مخدوش به کشور جرم است، اما قانون‌گذار در ماده ۵۱۸ برای خارج کردن سکه تقلبی از کشور، مجازات مستقلی تعیین نکرده است.
واژگان کلیدی
- قلب سکه
- ساختن سکه تقلبی شبیه به سکه رایج داخلی یا خارجی به قصد تقلب
- تخدیش سکه
- کاستن از وزن و مقدار فلز قیمتی سکه‌های طلا و نقره با هدف کسب سود نامشروع
- شباهت نوعی
- معیاری که بر اساس آن شباهت باید در حدی باشد که فرد عادی (نه متخصص) فریب بخورد
- ترویج
- به جریان انداختن و استفاده از مسکوکات تقلبی یا مخدوش در معاملات بازار
اشتباه‌های رایج
- اشتباه رایج: تصور اینکه تخدیش شامل همه سکه‌هاست؛ در حالی که تخدیش فقط برای سکه‌های طلا و نقره جرم است.
- اشتباه رایج: تصور اینکه اگر متخصص بتواند تقلب را تشخیص دهد جرم محقق نمی‌شود؛ خیر، ملاک شباهت ظاهری برای فرد عادی است.
- اشتباه رایج: تصور اینکه خارج کردن سکه تقلبی از کشور جرم است؛ طبق قانون فقط داخل کردن آن صراحتاً جرم‌انگاری شده است.
- اشتباه رایج: تصور اینکه تخدیش بدون قصد تقلب (مثلاً توسط زرگر برای ساخت زیورآلات) جرم است؛ خیر، قصد تقلب رکن ضروری این جرم است.
جمع‌بندی این مفهوم
- جرم ساخت سکه (قلب) شامل تمامی سکه‌های رایج (طلا، نقره و غیره) می‌شود.
- تخدیش یا کاستن از وزن سکه، فقط در مورد سکه‌های طلا و نقره جرم‌انگاری شده است.
- شرط تحقق جرم قلب سکه، شباهت ظاهری در حدی است که مردم عادی فریب بخورند.
- وارد کردن مسکوکات تقلبی یا مخدوش به کشور جرم است، اما برای خارج کردن آن حکم مشابهی نیست.
- مجازات ترویج یا وارد کردن سکه مخدوش طلا و نقره، حبس از ۱ تا ۳ سال است.