ماهیت و زمان حصول سازش در دادرسی
سازش یکی از شیوههای مسالمتآمیز برای خاتمه دادن به دعاوی حقوقی است. طبق ماده ۱۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی، طرفین دعوا این حق را دارند که در هر مرحله از دادرسی (اعم از مرحله نخستین، تجدیدنظر و حتی فرجامخواهی) اختلاف خود را با توافق و سازش به پایان برسانند. این نشاندهنده حاکمیت اراده طرفین بر سرنوشت دعواست.
نحوه درخواست سازش
درخواست سازش الزماً به معنای تسلیم شدن در برابر ادعای طرف مقابل نیست. اگر یکی از طرفین درخواست سازش نماید، دادگاه طرف مقابل را برای حضور در جلسه دعوت میکند. نکته مهم اینجاست که حضور یا پذیرش سازش از سوی طرف مقابل الزامی نیست.
طرفین دعوا میتوانند در تمامی مراحل دادرسی مدنی، حتی در مرحله فرجامخواهی، دعوای خود را به طریق سازش خاتمه دهند.
عدم تمایل به سازش
اگر خوانده پس از ابلاغ دعوتنامه سازش، کتباً اعلام کند که حاضر به سازش نیست یا در جلسه حاضر نشود، دادگاه رسیدگی ماهوی را در آن لحظه آغاز نمیکند، بلکه صرفاً مراتب را صورتمجلس کرده و به درخواستکننده سازش اعلام میکند تا از طریق تقدیم دادخواست و طی تشریفات قانونی، دعوای خود را مطرح کند.
برای مثال، اگر در جریان رسیدگی به یک پرونده مالی در دیوان عالی کشور (مرحله فرجامخواهی)، طرفین به توافق برسند، پرونده جهت تنظیم سازشنامه رسمی به دادگاه صادرکننده رأی فرستاده میشود.
واژگان کلیدی
- سازش
- توافق ارادی طرفین دعوا برای پایان دادن به اختلاف که منجر به ختم دادرسی میشود.
- فرجامخواهی
- مرحلهای از دادرسی که در آن دیوان عالی کشور از نظر رعایت قانون به پرونده رسیدگی میکند و سازش در این مرحله نیز امکانپذیر است.
- صورتمجلس
- نوشتهای که در آن شرح جریان جلسه یا وقایع دادگاه توسط مدیر جلسه ثبت میشود.
اشتباههای رایج
- اشتباه شایع این است که تصور شود سازش فقط تا پایان مرحله تجدیدنظر ممکن است، در حالی که طبق قانون در مرحله فرجامخواهی نیز امکانسازش وجود دارد.
- عدم حضور خوانده در جلسه سازش به معنای ادامه رسیدگی خودکار به دعوا نیست؛ بلکه دادگاه فقط عدم حصول سازش را صورتمجلس میکند.
جمعبندی این مفهوم
- سازش در هر مرحلهای از مراحل دادرسی مدنی (نخستین، تجدیدنظر، فرجام) مجاز است.
- درخواست سازش در مرحله فرجامخواهی به دادگاه صادرکننده رأی مورد فرجام ارسال میگردد.
- دعوت به سازش برای طرف مقابل الزامآور نیست و او میتواند از پذیرش آن استنکاف کند.
- در صورت استنکاف یا عدم حضور خوانده، دادگاه موضوع را صورتمجلس کرده و جلسه را بدون رسیدگی ماهوی ختم میکند.
- پس از شکست تلاش برای سازش، خواهان باید برای احقاق حق خود اقدامات قانونی (تقدیم دادخواست) انجام دهد.