پیوند

5 مفهوم در این درس

آزمونک سریع

با چند پرسش تصادفی، آمادگی‌ات را بسنج

در حال آماده‌سازی آزمونک…

تعاریف و انواع پیوند (Graft Types)

در مبحث پیوند اعضا، شناخت اصطلاحات تخصصی برای تعیین منبع و محل قرارگیری ارگان ضروری است. پیوندها بر اساس قرابت ژنتیکی بین دهنده و گیرنده به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند. Autograft به معنای انتقال بافت از یک نقطه بدن به نقطه دیگر در همان فرد است (مانند پیوند پوست). اگر پیوند بین دوقلوهای همسان (ژنتیک یکسان) انجام شود، Isograft نام دارد. رایج‌ترین نوع پیوند در پزشکی، Allograft است که بین دو فرد از یک گونه با ژنتیک متفاوت صورت می‌گیرد. در نهایت، پیوند از یک گونه به گونه دیگر (مثلاً خوک به انسان) Xenograft نامیده می‌شود.

محل آناتومیک پیوند

علاوه بر منبع بافت، محل قرارگیری ارگان در بدن گیرنده نیز اهمیت دارد. در صورتی که ارگان در محل طبیعی خود قرار گیرد، به آن Orthotopic graft می‌گویند؛ مانند پیوند قلب و ریه که مستقیماً جایگزین ارگان‌های قبلی می‌شوند. اما اگر ارگان در محلی غیر از جایگاه اصلی خود تعبیه شود، Heterotopic graft نامیده می‌شود. مثال بارز آن پیوند کلیه است که معمولاً به جای فضای رتروپریتوئن، در لگن قرار داده می‌شود.

نوع پیونددهنده و گیرندهمثال
Autograftیک فرد واحدگرافت پوست
Isograftدوقلوهای همسانبدون رد ایمنی
Allograftدو انسان متفاوتپیوند کلیه رایج
Xenograftگونه متفاوتپوست خوک

واژگان کلیدی

Autograft
پیوند بافت از یک ناحیه بدن به ناحیه دیگر در همان فرد.
Allograft
پیوند بین دو فرد از یک گونه که از نظر ژنتیکی متفاوت هستند.
Isograft
پیوند بین دو فرد با ژنتیک کاملاً یکسان (دوقلوهای منوزیگوت).
Heterotopic
پیوندی که در محلی متفاوت از محل آناتومیک طبیعی قرار داده می‌شود.

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه گرفتن Allograft با Heterotopic: اولی به تفاوت ژنتیکی اشاره دارد و دومی به محل قرارگیری فیزیکی ارگان.
  • تصور اینکه Isograft بین هر دو خواهر و برادری ممکن است؛ در حالی که فقط مخصوص دوقلوهای کاملاً همسان است.

جمع‌بندی این مفهوم

  • پیوندها بر اساس منبع ژنتیکی به چهار دسته اتوگرافت، ایزوگرافت، آلوگرافت و زنوگرافت تقسیم می‌شوند.
  • آلوگرافت رایج‌ترین نوع پیوند انسانی است که نیاز به سرکوب سیستم ایمنی دارد.
  • پیوند ارتوتاپیک در محل اصلی ارگان و پیوند هتروتاپیک در محل جدید انجام می‌شود.
  • پیوند کلیه یک مثال کلاسیک از پیوند هتروتاپیک (در لگن) است.

نکتهٔ تکمیلی

جالب است بدانید که در پیوند کلیه (Heterotopic)، معمولاً کلیه‌های آسیب‌دیده خود بیمار از بدن خارج نمی‌شوند، مگر اینکه باعث عفونت یا فشار خون بسیار بالا شوند. کلیه جدید در لگن قرار داده می‌شود و به عروق ایلیاک متصل می‌گردد، بنابراین بیمار ممکن است در نهایت سه کلیه در بدن خود داشته باشد!

تشخیص مرگ مغزی و پروتکل‌های ایمنی

تشخیص مرگ مغزی یک فرآیند بسیار حساس است که نیازمند تایید فقدان کامل و برگشت‌ناپذیر عملکردهای مغز و ساقه مغز می‌باشد. قبل از هرگونه معاینه بالینی، باید تمام عوامل مخدوش‌کننده رد یا اصلاح شوند. این عوامل شامل مسمومیت با باربیتورات‌ها یا اپیوییدها، هیپوترمی شدید (دمای زیر ۳۲ درجه سانتی‌گراد) و اختلالات شدید متابولیک هستند که می‌توانند مرگ مغزی را تقلید کنند.

معیارهای بالینی و اخلاقی

پس از اطمینان از نبود عوامل مخدوش‌کننده، معاینات رفلکس ساقه مغز انجام می‌شود. عدم وجود رفلکس نور مردمک (مردمک‌های گشاد و ثابت) و عدم وجود رفلکس قرنیه (عدم پلک زدن در پاسخ به تحریک) از معیارهای حیاتی هستند. همچنین تست آپنه برای تایید فقدان تنفس خودبه‌خودی انجام می‌گیرد. تست‌های تکمیلی مانند سونوگرافی داپلر ترانس‌کرانیال تنها به عنوان تست تاییدکننده کاربرد دارند و جایگزین اقدامات اولیه و معاینات بالینی نمی‌شوند.

برای جلوگیری از تعارض منافع، تیم بازیابی ارگان به هیچ وجه حق مداخله در مراقبت‌های پایان عمر یا اعلام مرگ بیمار را ندارد.

اگر بیماری با اوردوز دارویی به بخش اورژانس آورده شود و فاقد رفلکس‌های ساقه مغز باشد، تا زمانی که دارو از بدن دفع نشود، نمی‌توان تشخیص مرگ مغزی را مطرح کرد.

واژگان کلیدی

رفلکس قرنیه
پاسخ پلک زدن طبیعی به تحریک قرنیه که فقدان آن نشانه آسیب ساقه مغز است.
تست آپنه
بررسی توانایی تنفس خودبه‌خودی بیمار پس از قطع موقت ونتیلاتور.
هیپوترمی شدید
کاهش دمای مرکزی بدن به کمتر از ۳۲ درجه که می‌تواند عملکرد مغز را سرکوب کند.

اشتباه‌های رایج

  • تصور اینکه تست‌های پاراکلینیکی مثل داپلر اولین قدم هستند؛ در حالی که رد مسمومیت و معاینه بالینی اولویت دارند.
  • اگر حتی یک رفلکس (مانند قرنیه) مثبت باشد، مرگ مغزی تایید نمی‌شود.

جمع‌بندی این مفهوم

  • تشخیص مرگ مغزی مستلزم رد مسمومیت دارویی، هیپوترمی و اختلالات متابولیک است.
  • عدم وجود رفلکس نور مردمک و رفلکس قرنیه از معیارهای اصلی بالینی هستند.
  • تست آپنه مرحله‌ای است که پس از پایداری شرایط اولیه و رد عوامل مخدوش‌کننده انجام می‌شود.
  • تیم جراحی پیوند نباید در فرآیند تایید مرگ یا مراقبت‌های قبل از فوت بیمار دخالت داشته باشد.

نکتهٔ تکمیلی

در پروتکل‌های پزشکی، «مرگ مغزی» با «کما» یا «حالت نباتی» متفاوت است. در مرگ مغزی، تخریب بافت مغز کلّی و غیرقابل بازگشت است و فرد بدون دستگاه به هیچ وجه قادر به تنفس نخواهد بود، در حالی که در کما، ساقه مغز ممکن است هنوز فعالیت داشته باشد.

انتخاب اهداکننده و کنترااندیکاسیون‌ها

انتخاب اهداکننده مناسب برای موفقیت پیوند حیاتی است. اهدای عضو می‌تواند از اهداکننده زنده یا متوفی صورت بگیرد. پیوند از اهداکنندگان زنده به دلیل زمان ایسکمی کوتاه‌تر و کیفیت بهتر ارگان، بقا و عملکرد فوری بیشتری نسبت به اهداکنندگان متوفی دارد. در ۲۰ سال اخیر، آمار پیوندها ۶۱٪ رشد داشته که عمدتاً مربوط به افزایش اهدای پس از مرگ قلبی (DCD) است.

کنترااندیکاسیون‌های مطلق و نسبی

وجود برخی شرایط مانع اهدای عضو می‌شود. عفونت HIV، بدخیمی‌های فعال (مانند سرطان معده) به جز تومورهای اولیه مغز، و ایسکمی طولانی ناشی از ایست قلبی، کنترااندیکاسیون مطلق هستند. اما مواردی مانند سن بالا، دیابت یا هپاتیت B و C کنترااندیکاسیون مطلق نیستند. در اهداکننده قلب بالای ۳۵-۴۰ سال، باید کاتتریزاسیون کرونری انجام شود. همچنین در ناقلین هپاتیت B یا C، اگر بیوپسی کبد طبیعی باشد، اهدای ارگان (حتی کبد) بلامانع است.

بدخیمی‌های فعال (بجز تومورهای اولیه مغز) مانع قطعی اهدای تمام ارگان‌ها هستند تا از انتقال سرطان به گیرنده جلوگیری شود.

فردی با سابقه دیابت می‌تواند کلیه خود را اهدا کند (اگر عملکرد کلیه سالم باشد)، اما اهدای پانکراس توسط او ممنوع است.

واژگان کلیدی

DCD
اهدای عضو پس از مرگ قلبی (Donation after Cardiac Death).
کنترااندیکاسیون نسبی
شرایطی که لزوماً مانع پیوند نیست اما نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد (مانند سن بالا).
ایسکمی طولانی
فقدان خون‌رسانی به بافت برای مدت زیاد که باعث تخریب ارگان می‌شود.

اشتباه‌های رایج

  • تصور اینکه سن بالا مانع قطعی (مطلق) اهدای قلب است؛ در حالی که یک کنترااندیکاسیون نسبی است.
  • فکر کردن به اینکه فرد HCV مثبت هرگز نمی‌تواند اهداکننده باشد؛ در حالی که با بیوپسی نرمال امکان‌پذیر است.

جمع‌بندی این مفهوم

  • پیوند از اهداکننده زنده نتایج بهتری نسبت به اهداکننده متوفی دارد.
  • سرطان‌های فعال (بجز مغز) و عفونت HIV از کنترااندیکاسیون‌های مطلق اهدای عضو هستند.
  • بیشترین رشد در تامین ارگان مربوط به اهداکنندگان پس از مرگ قلبی (DCD) است.
  • هیپرتانسیون جزئی مانع پیوند کلیه نیست، اما هیپرتانسیون شدید کنترااندیکاسیون است.

نکتهٔ تکمیلی

در گذشته، ابتلای دهنده به هپاتیت C به معنای دور ریختن ارگان بود. اما امروزه با ظهور داروهای ضد ویروسی بسیار موثر (DAAs)، نه تنها از ارگان‌های این افراد استفاده می‌شود، بلکه حتی می‌توان ارگان فرد HCV مثبت را به گیرنده منفی پیوند زد و سپس گیرنده را با دارو درمان کرد!

سیستم نمره‌دهی MELD-Na در پیوند کبد

اولویت‌بندی بیماران دچار سیروز برای دریافت کبد پیوندی بر اساس سیستمی به نام MELD-Na صورت می‌گیرد. این نمره شدت بیماری را در ۹۰ روز آینده پیش‌بینی می‌کند و رنج عددی آن بین ۶ تا ۴۰ است. هرچه نمره بالاتر باشد، شدت بیماری بیشتر و اولویت بیمار در لیست انتظار بالاتر خواهد بود. این سیستم برخلاف روش‌های قدیمی، بر پایه پارامترهای آزمایشگاهی عینی بنا شده است.

اجزای محاسبه و استثنائات

چهار پارامتر اصلی در محاسبه این نمره دخیل هستند: بیلی‌روبین، INR، کراتینین و سدیم. نکته بسیار مهم این است که آلبومین یا آنزیم‌های AST/ALT در فرمول MELD-Na وجود ندارند. با این حال، برخی بیماران ممکن است نمره MELD پایینی داشته باشند اما نیازشان به پیوند فوری باشد. در این موارد (MELD Exceptions)، اولویت اضافی به بیمار داده می‌شود. کارسینوم سلول کبدی کوچک (Small HCC)، سندرم هپاتوپولمونری و اگزالوری اولیه از این جمله‌اند.

پارامتروضعیت در MELD-Na
بیلی‌روبین / INRموجود در فرمول
کراتینین / سدیمموجود در فرمول
آلبومین / ASTغایب در فرمول
محدوده نمره۶ تا ۴۰

واژگان کلیدی

INR
نسبت بین‌المللی نرمال شده که نشان‌دهنده وضعیت انعقادی و عملکرد سنتزی کبد است.
Small HCC
سرطان اولیه کبد در ابعاد کوچک که اولویت پیوند را افزایش می‌دهد.
سیروز
مرحله انتهایی اسکار و نارسایی کبد.

اشتباه‌های رایج

  • وارد کردن آلبومین یا AST/ALT در محاسبات MELD-Na؛ این‌ها پارامترهای مهمی در کبد هستند اما در این فرمول خاص جایی ندارند.
  • تصور اینکه نمره پایین MELD همیشه به معنای تاخیر در پیوند است؛ در حالی که مواردی مثل HCC اولویت را افزایش می‌دهند.

جمع‌بندی این مفهوم

  • نمره MELD-Na برای اولویت‌بندی بیماران سیروزی بین ۶ تا ۴۰ متغیر است.
  • چهار رکن اصلی محاسبه شامل بیلی‌روبین، INR، کراتینین و سدیم سرمی است.
  • نمره‌ی بالاتر نشان‌دهنده وخامت بیشتر و اولویت بالاتر در لیست انتظار است.
  • شرایطی مانند کارسینوم سلول کبدی (HCC) کوچک، اولویت پیوند را حتی با MELD پایین افزایش می‌دهند.

نکتهٔ تکمیلی

سیستم MELD ابتدا برای پیش‌بینی مرگ‌ومیر بیماران تحت عمل TIPS طراحی شده بود، اما به قدری در پیش‌بینی بقای بیماران کبدی دقیق عمل کرد که اکنون به استاندارد جهانی برای تخصیص کبد پیوندی تبدیل شده است. افزودن سدیم (Na) به این فرمول در سال‌های اخیر دقت آن را در بیماران دچار آسیت بهبود بخشیده است.

ایمونولوژی پیوند و داروی تاکرولیموس

پیشگیری از رد پیوند نیازمند تست‌های سازگاری و داروهای سرکوب‌کننده ایمنی است. مهم‌ترین تست‌های قبل از پیوند شامل همسان‌سازی گروه خونی ABO و آزمایش Crossmatch است. در تست کراس‌مچ، سرم گیرنده با لنفوسیت دهنده مجاور می‌شود تا وجود آنتی‌بادی‌های از پیش تشکیل‌شده بررسی شود. همسان‌سازی HLA در پیوند کلیه، قلب و ریه بسیار حیاتی است، اما در پیوند کبد به دلیل ماهیت ایمونولوژیک خاص کبد، اهمیت کمتری دارد و تطابق ABO معمولاً کافی است.

دارو درمانی: تاکرولیموس (Tacrolimus)

تاکرولیموس یک مهارکننده کلسی‌نورین است که با مهار بیان ژن‌های فعال‌سازی سلول‌های T (مانند IL-2)، پاسخ ایمنی را سرکوب می‌کند. برخلاف برخی داروها، اثر اصلی آن روی B-cell نیست بلکه مستقیماً فعالیت T-cell را مهار می‌کند. این دارو عوارض جانبی مهمی دارد که شامل نفروتوکسیسیتی (وابسته به دوز)، هیپرتانسیون (فشار بالا)، هیپرکالمی (پتاسیم بالا)، لرزش (tremor) و عدم تحمل گلوکز می‌باشد.

تاکرولیموس باعث هیپرکالمی و هیپرتانسیون می‌شود؛ اشتباه گرفتن این دو با حالت‌های «هیپو» (پایین) یک خطای رایج در آزمون‌هاست.

ویژگیتاکرولیموس (FK506)
مکانیسممهار کلسی‌نورین / مهار IL-2
هدف اصلیسلول‌های T
عارضه کلیوینفروتوکسیسیتی (وابسته به دوز)
عوارض خونهیپرکالمی / فشار خون بالا

واژگان کلیدی

Crossmatch
آزمایش شناسایی آنتی‌بادی‌های گیرنده علیه آنتی‌ژن‌های دهنده قبل از پیوند.
کلسی‌نورین
آنزیمی که در فعال‌سازی سلول‌های T نقش دارد و هدف داروی تاکرولیموس است.
IL-2
اینترلوکین-۲؛ سیتوکینی که برای تکثیر سلول‌های T ضروری است.

اشتباه‌های رایج

  • تصور اینکه تاکرولیموس باعث ریزش مو نمی‌شود؛ در حالی که آلوپسی از عوارض آن است.
  • اشتباه در مورد اثر تاکرولیموس بر الکترولیت‌ها (باعث افزایش پتاسیم می‌شود، نه کاهش آن).
  • فکر کردن به اینکه کراس‌مچ برای کبد به اندازه کلیه حیاتی است.

جمع‌بندی این مفهوم

  • تست Crossmatch و همسان‌سازی ABO برای جلوگیری از رد فوق‌حاد پیوند ضروری هستند.
  • اهمیت همسان‌سازی HLA در پیوند کبد کمتر از سایر ارگان‌های جامد است.
  • تاکرولیموس با مهار IL-2، تکثیر و فعالیت سلول‌های T را سرکوب می‌کند.
  • عوارض کلیدی تاکرولیموس شامل آسیب کلیوی، لرزش، فشار خون بالا و افزایش پتاسیم است.

نکتهٔ تکمیلی

نام دیگر تاکرولیموس، FK506 است. این دارو از یک قارچ به نام Streptomyces tsukubaensis در ژاپن کشف شد. نکته جالب عوارض آن است؛ برخلاف داروی مشابهش (سیکلوسپورین) که باعث پرمویی می‌شود، تاکرولیموس می‌تواند باعث ریزش مو شود، اما هر دو باعث بالا رفتن قند خون و آسیب کلیه می‌شوند.

خلاصهٔ درس

از مرگ مغزی تا پیوند اعضا!

Surgery · Organ Transplantation

تعاریف و انواع پیوند

  • Autograft: انتقال بافت بین دو ناحیه مختلف در بدن همان فرد
  • Isograft: پیوند بین دو فرد با ژنتیک کاملاً یکسان مانند دوقلوها
  • Allograft: رایج‌ترین پیوند انسانی بین دو فرد متفاوت از یک گونه
  • Xenograft: پیوند بین دو گونه زیستی متفاوت مانند انسان و خوک
  • پیوند کلیه: نمونه‌ای کلاسیک از پیوند Heterotopic در ناحیه لگن
Heterotopic
پیوند بافت در محلی متفاوت از محل آناتومیک طبیعی

نکته: در پیوند کلیه معمولاً کلیه قبلی خارج نشده و بیمار در نهایت سه کلیه در بدن خود دارد.

معیارهای تشخیص مرگ مغزی

  • تشخیص مرگ مغزی نیازمند اثبات فقدان کامل و غیرقابل‌برگشت عملکرد مغز است.
  • پیش از معاینه، باید تمامی عوامل مخدوش‌کننده مانند سموم کاملاً اصلاح شوند.
  • هیپوترمی شدید (دمای زیر ۳۲ درجه سانتی‌گراد) می‌تواند مرگ مغزی را تقلید کند.
  • عدم وجود رفلکس نور مردمک و رفلکس قرنیه از معیارهای بالینی اصلی است.
  • برای جلوگیری از تعارض منافع، تیم جراحی پیوند حق اعلام مرگ بیمار را ندارد.
تست آپنه
بررسی توانایی تنفس خودبه‌خودی پس از قطع ونتیلاتور

نکته: مرگ مغزی با کما متفاوت است؛ در مرگ مغزی تخریب کلی مغز رخ داده و تنفس بدون دستگاه غیرممکن است.

معیارهای انتخاب اهداکننده عضو

  • پیوند از اهداکننده زنده به دلیل کاهش زمان ایسکمی، بقای طولانی‌تری دارد.
  • بیشترین رشد تأمین ارگان در سال‌های اخیر، مربوط به روش DCD بوده است.
  • عفونت HIV و سرطان‌های فعال (بجز تومور مغزی) کنترااندیکاسیون مطلق هستند.
  • در اهداکننده قلب بالای ۳۵-۴۰ سال، انجام کاتتریزاسیون کرونری الزامی است.
  • اهدای عضو از فرد هپاتیت C در صورت نرمال بودن بیوپسی کبد بلامانع است.
DCD
اهدای عضو پس از مرگ قلبی (Donation after Cardiac Death)

نکته: امروزه با داروهای ضد ویروس موثر، پیوند ارگان دهنده مبتلا به هپاتیت C به گیرنده منفی امکان‌پذیر است.

سیستم نمره‌دهی MELD-Na

  • نمره MELD-Na شدت بیماری و احتمال مرگ‌ومیر ۹۰ روزه بیمار را پیش‌بینی می‌کند.
  • اولویت‌بندی کبد پیوندی بر پایه پارامترهای آزمایشگاهی عینی انجام می‌شود.
  • محدوده عددی این نمره بین ۶ تا ۴۰ است؛ نمره بالاتر یعنی اولویت بالاتر پیوند.
  • چهار رکن اصلی فرمول شامل بیلی‌روبین، INR، کراتینین و سدیم سرمی است.
  • بیماران مبتلا به Small HCC با وجود نمره پایین، اولویت اضافی دریافت می‌کنند.
Small HCC
سرطان اولیه کبد در ابعاد کوچک با اولویت پیوند بالا

نکته: سیستم MELD ابتدا برای عمل TIPS طراحی شده بود ولی اکنون استاندارد جهانی تخصیص کبد پیوندی است.

ایمونولوژی و داروی تاکرولیموس

  • تست Crossmatch و همسان‌سازی ABO برای پیشگیری از رد فوق‌حاد ضروری هستند.
  • همسان‌سازی HLA در کلیه حیاتی است، اما در پیوند کبد اهمیت کمتری دارد.
  • تاکرولیموس با مهار ساخت IL-2، تکثیر و فعالیت سلول‌های T را مهار می‌کند.
  • عارضه جانبی مهم این دارو، نفروتوکسیسیتی وابسته به دوز و لرزش دست است.
  • عوارض متابولیک تاکرولیموس شامل هیپرتانسیون و هیپرکالمی (افزایش پتاسیم) است.
Crossmatch
بررسی وجود آنتی‌بادی‌های گیرنده علیه دهنده پیش از پیوند

نکته: برخلاف سیکلوسپورین که باعث پرمویی می‌شود، تاکرولیموس می‌تواند باعث ریزش مو شود.

نکات کلیدی آزمون

  • پیوند Isograft فقط مخصوص دوقلوهای همسان است، نه تمامی خواهر و برادرها.
  • در مرگ مغزی، اولویت اول معاینه بالینی و رد مسمومیت است، نه تست داپلر.
  • اگر حتی یک رفلکس ساقه مغز مثبت باشد، مرگ مغزی به هیچ وجه تایید نمی‌شود.
  • سن بالا برای اهدای قلب یک کنترااندیکاسیون نسبی است، نه ممنوعیت مطلق.
  • آلبومین و آنزیم‌های AST/ALT در فرمول MELD-Na جایی ندارند، برخلاف سدیم و INR.
  • تاکرولیموس باعث هیپرکالمی و هیپرتانسیون می‌شود، نه کاهش پتاسیم و فشار خون.

یک تست از این درس

خودت را بسنج

با بررسی روند اهدا و پیوند ارگان‌ها در دو دهه گذشته، کدام عبارت در خصوص آمار و بقای گرافت‌ها در سیستم بهداشت و درمان صحیح است؟

  1. افزایش تعداد ارگان‌های پیوند شده عمدتاً ناشی از اهداکنندگان متوفی پس از مرگ قلبی (DCD) است و گرافت‌های زنده عملکرد فوری بهتری نشان می‌دهند.
  2. بیشترین افزایش در نرخ بازیابی عضو در دسته اهداکنندگان زنده رخ داده است و گرافت‌های متوفی در مقایسه با زنده عملکرد فوری ضعیف‌تری دارند.
  3. تعداد ارگان‌های پیوند شده در بیست سال گذشته با کاهش مواجه بوده است و گرافت‌های حاصل از اهداکنندگان زنده بقای طولانی‌تری دارند.
  4. نرخ بازیابی اعضا از اهداکنندگان متوفی پس از مرگ مغزی سریع‌ترین رشد را داشته است و گرافت‌های زنده بقای طولانی‌تری از خود نشان می‌دهند.
دیدن پاسخ و توضیح

پاسخ درست: گزینه ۱

طی ۲۰ سال گذشته، تعداد ارگان‌های پیوند شده ۶۱٪ افزایش یافته که این موضوع عمدتاً به دلیل افزایش نرخ بازیابی عضو از اهداکنندگان متوفی پس از مرگ قلبی (DCD) بوده است. همچنین گرافت‌های حاصل از اهداکنندگان زنده عملکرد فوری بهتری نسبت به متوفی دارند، پس گزینه اول درست است. بررسی سایر گزینه‌ها: گزینه دوم: بیشترین رشد سریع در نرخ بازیابی مربوط به اهداکنندگان متوفی پس از مرگ قلبی (DCD) بوده است، نه اهداکنندگان زنده. همچنین گرافت‌های زنده بقای بیشتری دارند. گزینه سوم: تعداد ارگان‌های پیوند شده در دو دهه گذشته رشد ۶۱ درصدی داشته و کاهش نیافته است. گزینه چهارم: سریع‌ترین رشد مربوط به اهداکنندگان متوفی پس از مرگ قلبی (DCD) بوده است، نه مرگ مغزی. همچنین گرافت‌های زنده بقای بیشتری نسبت به متوفی دارند.

درس‌های دیگر این بخش · جراحی