سیناپس‌های تحریکی و بازداری

جالب است بدانید که سیناپس‌های الکتریکی در مغز ما مثل «بزرگراه‌های بدون مانع» عمل می‌کنند. این سیناپس‌ها در بخش‌هایی از مغز که نیاز به پاسخ‌های فوق‌العاده سریع و هماهنگ دارند (مثل ماهیچه‌های کنترل‌کننده حرکات چشم یا مسیرهای دفاعی فرار در حیوانات) یافت می‌شوند. از آنجا که هیچ تاخیر شیمیایی برای آزاد شدن ناقل عصبی وجود ندارد، سلول‌ها می‌توانند به صورت همزمان تحریک شوند؛ گویی همگی یک سلول واحد هستند!

جالب است بدانید که کشف خرده‌پتانسیل‌های صفحه محرکه و ماهیت کوانتومی آزاد شدن انتقال‌دهنده‌های عصبی، تحول بزرگی در فیزیولوژی اعصاب ایجاد کرد. این پدیده نشان می‌دهد که سیستم عصبی اطلاعات شیمیایی را نه به صورت جریان‌های پیوسته و سیال، بلکه در قالب «بسته‌های دیجیتالی» یا همان وزیکول‌ها ارسال می‌کند؛ درست مانند نحوه انتقال داده‌ها در اینترنت که به شکل بسته‌های داده (Packets) فرستاده می‌شوند!

جالب است بدانید که سم بوتولونیوم (که به عنوان یکی از کشنده‌ترین سم‌های جهان شناخته می‌شود و از آزاد شدن استیل‌کولین در ماهیچه‌ها جلوگیری کرده و باعث فلج عضلانی می‌شود)، امروزه در پزشکی و زیبایی کاربرد بسیار گسترده‌ای دارد. این سم همان ماده فعال در تزریق‌های «بوتاکس» است! پزشکان با تزریق مقادیر بسیار ناچیز و کنترل‌شده از این سم، فعالیت استیل‌کولین را در عضلات صورت به طور موقت مهار می‌کنند تا با فلج کردن خفیف این عضلات، از انقباض آن‌ها و ایجاد چین و چروک جلوگیری کنند.

جالب است بدانید که الکتروانسفالوگرام (EEG) که در روان‌پزشکی و علوم اعصاب برای بررسی امواج مغزی استفاده می‌شود، در واقع پتانسیل‌های عمل نورون‌ها را ثبت نمی‌کند! پتانسیل‌های عمل بسیار سریع و کوتاه‌مدت هستند و در زمان‌های متفاوتی رخ می‌دهند، بنابراین یکدیگر را خنثی می‌کنند. آنچه توسط الکترودهای روی جمجمه ثبت می‌شود، مجموع پتانسیل‌های پس‌سیناپسی (EPSPها و IPSPها) در دندریت‌های نورون‌های قشر مخ است که چون طولانی‌تر و همزمان‌تر هستند، سیگنال‌های الکتریکی قابل ردیابی و قوی‌تری تولید می‌کنند.

جالب است بدانید که مسیر مزولیمبیک دوپامین به عنوان «مدار پاداش» مغز شناخته می‌شود و در تکامل برای بقای ما بسیار حیاتی بوده است؛ به طوری که رفتارهایی مانند غذا خوردن و رفتارهای جنسی با فعال کردن این مسیر احساس لذت ایجاد می‌کنند تا تکرار شوند. اما مواد اعتیادآور مانند کوکائین و آمفتامین با مسدود کردن بازجذب دوپامین، این مدار را به شدت گروگان می‌گیرند و موجی از دوپامین آزاد می‌کنند که بسیار قوی‌تر از پاداش‌های طبیعی است. مغز در پاسخ به این تحریک بیش از حد، پذیرنده‌های خود را کاهش می‌دهد که منجر به پدیده تحمل و اعتیاد می‌شود.

جالب است بدانید که داروی توهم‌زای معروف LSD (اسید لیزرژیک دی‌اتیل‌آمید) ساختار شیمیایی بسیار مشابهی با سروتونین دارد. این دارو با اتصال به گیرنده‌های سروتونینی مغز و مهار نورون‌های سروتونرژیک، درست مانند حالتی که در خواب عمیق و رؤیابینی رخ می‌دهد، فعالیت بازدارندگی این سیستم را برمی‌دارد. در نتیجه، مغز در حالت بیداری وارد نوعی وضعیت رؤیابینی فعال می‌شود که تصاویر و صداها به شدت تحریف شده و توهم‌های حسی عمیقی را ایجاد می‌کند؛ پدیده‌ای که نشان می‌دهد چطور یک تغییر کوچک در مهار سروتونینی می‌تواند کل درک ما از واقعیت را دگرگون سازد.