معاینه و تحقیق محلی
معاینه محل و تحقیق محلی از ابزارهای مهم بازپرس برای کشف حقیقت است. بازپرس میتواند رأساً یا به درخواست شاکی یا متهم اقدام به این کار نماید. حضور بازپرس در این موارد اصولاً اختیاری است؛ اما در موارد خاصی مانند جرایم مستوجب سلب حیات و هنگام معاینه اجساد، حضور او شخصاً و در اسرع وقت الزامی است.
زمان و شرایط اجرا
طبق قانون، این اقدامات باید در روز انجام شود. انجام آن در شب صرفاً در موارد ضروری مجاز است، مشروط بر اینکه بازپرس دلایل ضرورت را در دستور قید کرده باشد.
عدم حضور اشخاصی که در امر کیفری شرکت دارند، مانع از انجام معاینه محل نیست (ماده ۱۲۵).
نقش ضابطان و حضور اشخاص
بازپرس میتواند اجرای معاینه را به ضابطان بسپارد. در جرایم منجر به سلب حیات، ضابطان مکلفند صحنه را محصور کرده و تا حضور بازپرس از ورود و خروج افراد جلوگیری کنند. دعوت از شهود، مطلعان و کارشناسان (در صورت نیاز به نظر فنی) هنگام معاینه الزامی است.
اگر برای اثبات حقی، تنها راه اظهارات یک شاهد باشد و او بدون عذر موجه در تحقیق محلی حاضر نشود، بازپرس میتواند دستور جلب او را صادر کند.
واژگان کلیدی
- تحقیق محلی
- بررسی میدانی برای جمعآوری اطلاعات از اهل محل و مجاورین صحنه جرم
- معاینه محل
- مشاهده مستقیم و ثبت وضعیت ظاهری و آثار موجود در محل وقوع جرم
- جلب شاهد
- اجبار به حضور شاهد در صورت انحصار دلیل به گواهی او و عدم حضور اختیاری
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم معاینه محل حتماً باید توسط بازپرس انجام شود؛ ضابطان نیز به دستور او میتوانند این کار را انجام دهند.
- این باور که معاینه محل همواره مستلزم حضور قاضی صادرکننده رأی است غلط است؛ این قاعده صرفاً برای اقرار و شهادت(در صورت استناد رأی به آنها) صادق است.
جمعبندی این مفهوم
- بازپرس به درخواست طرفین یا تشخیص خود اقدام به معاینه و تحقیق محلی میکند.
- اصل بر انجام عملیات در روز است و انجام در شب مستلزم قید ضرورت در پرونده است.
- حضور بازپرس در جرایم سلب حیات و معاینه اجساد اجباری و در سایر موارد اختیاری است.
- جلب شاهد در معاینه محل تنها زمانی مجاز است که دلیل منحصر به او باشد.
- عدم حضور طرفین دعوا مانع اجرای معاینه و تحقیق محلی توسط مقام قضایی یا ضابط نخواهد بود.