دیدگاه‌های نظری

الگوی زیست‌پزشکی و فرآیند سبب‌شناسی

در روان‌شناسی بالینی و روان‌پزشکی، الگوی زیست‌پزشکی (Biomedical Model) یکی از رویکردهای اصلی برای فهم و درمان بیماری‌های روانی است. در این الگو، متخصصان پیش از آغاز هرگونه مداخله درمانی، ابتدا به بررسی سبب‌شناسی (Etiology) اختلال در قالب چهار علت احتمالی می‌پردازند. پس از تعیین دقیق این علل، درمان زیستی مناسب انتخاب و اجرا می‌شود. یکی از اصول اساسی طرفداران این الگو، گروه‌بندی نشانه‌های گوناگون ولی هم‌آیند تحت عنوان یک نشانگان (Syndrome) منسجم است تا تشخیص دقیق امکان‌پذیر شود.

مورد تاریخی فلج عمومی و نقش باکتری‌ها

یک نمونه کلاسیک و حیاتی در تاریخ الگوی زیست‌پزشکی، بیماری فلج عمومی (General Paresis) است. این بیماری نوعی اضمحلال مغزی ناشی از عفونت سفلیس است که با ضعف اندام‌ها و سیستم حرکتی شروع شده، به هذیان‌های بزرگ‌مقیاس منتهی گردیده و در نهایت به مرگ بیمار می‌انجامد. کشف رابطه میان سفلیس و فلج عمومی گام بزرگی در اثبات تاثیر عوامل زیستی بر اختلالات روانی بود. در این میان، دانشمندی به نام بایل اولین گام تجربی را برداشت؛ کار مهم بایل سازمان‌دهی نشانه‌ها در یک نشانگان بود که امکان تشخیص دقیق را فراهم کرد، نه کشف مستقیم میکروب عامل بیماری. شایان ذکر است که عوامل باکتریایی و میکروبی ارتباط مستقیم و تنگاتنگی با بروز اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) ندارند و این اختلال در اثر مواجهه با رویدادهای آسیب‌زا رخ می‌دهد.

پژوهش‌های ژنتیکی و دوقلوها

پژوهش‌های ژنتیکی، به ویژه پژوهش‌های دوقلوها، نقش مهمی در تبیین زیستی صفات دارند. یافته‌ها نشان می‌دهند که همبستگی و شباهت ویژگی‌های شخصیتی در دوقلوهای تک‌تخمکی (یک‌تخمکی) که در محیط‌های کاملاً جداگانه پرورش یافته‌اند، بسیار قوی‌تر از دوقلوهای دوتخمکی است. با این حال، درجه وراثت‌پذیری صفات شخصیتی ارثی در انسان نزدیک به عدد یک نیست، بلکه این میزان به طور کلی کمتر از ۵۰ درصد (۰.۵) نوسان دارد، یعنی ژن‌ها به تنهایی تمام ابعاد شخصیت را تعیین نمی‌کنند.

فرضیه وراثت‌پذیری - استرس و رویکرد کاهش‌گرایی

بر اساس فرضیه وراثت‌پذیری - استرس جرج اینگل، ژن‌ها بخش مهمی از آمادگی رفتاری را تعیین می‌کنند اما ظهور آن‌ها کاملاً وابسته به محیط است. به عبارتی، وراثت ژنتیکی خاص برای ابتلای قطعی به اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی و دوقطبی، نه شرط لازم است و نه شرط کافی. در تبیین زیستی، کاهش‌گرایان افراطی معتقدند که تمامی پدیده‌های روان‌شناختی باید به پدیده‌های زیستی کاهش یابند. در مقابل، ضدکاهش‌گرایان معتقدند حالات روانی و محیطی می‌توانند تغییرات جسمانی ایجاد کنند. یک نمونه واقعی از این اثرگذاری، پدیده کوتولگی محرومیت (Psychosocial Dwarfism) است که در آن محیط محروم و پریشانی روان‌شناختی مستقیماً رشد بدنی و جسمانی کودک را متوقف می‌کند.

انتقال‌دهنده‌های عصبی و اختلالات مغزی

در روان‌شناسی زیستی، تعادل و میزان انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در تبیین رفتار بهنجار و نابهنجار دارد. بر اساس فرضیه معروف دوپامین (Dopamine Hypothesis)، افزایش بیش از حد این ناقل عصبی در پایانه‌های عصبی علت اصلی بروز رفتارهای اسکیزوفرنیک است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که افزایش غیرعادی سطح دوپامین با نشانه‌های بارز اسکیزوفرنی، دوره‌های مانیا (شیدایی)، نشانگان تیک توره و حتی برخی علائم اوتیسم همبستگی مثبت دارد. در نقطه مقابل، کاهش شدید میزان این انتقال‌دهنده عصبی در بخش‌های خاصی از مغز منجر به بیماری پارکینسون (Parkinson's Disease) می‌شود که علائم حرکتی شدیدی به همراه دارد.

سلسله‌مراتب مغز و ساختار دستگاه عصبی

دستگاه عصبی انسان به دو بخش مرکزی و پیرامونی تقسیم می‌شود. دستگاه عصبی پیرامونی شامل بخش تنی (Somatic) است که وظیفه انتقال اطلاعات حسی به عضلات و ماهیچه‌های حرکتی را بر عهده دارد؛ در حالی که بخش خودمختار به تنظیم فعالیت غدد و اندام‌های داخلی می‌پردازد. در سلسله‌مراتب ساختاری مغز، کارکردهای غیرارادی و بازتابی حیات نظیر ضربان قلب، گردش خون و تنفس توسط سطوح پایین‌تر مغز یعنی مغز پسین و میان‌مغز (به ویژه بصل‌النخاع) هدایت می‌شوند و سطوح بالاتر نظیر پیش‌مغز اعمال ارادی را سازمان‌دهی می‌کنند. اعضای مغز میانی، پل مغزی و بصل‌النخاع با هم ساقه مغز (Brain Stem) را می‌سازند. همچنین تالاموس (Thalamus) به عنوان دروازه قشر مخ وظیفه فیلتر و رله اطلاعات حسی را ایفا می‌کند، اما حس بویایی از این قاعده رله مستقیم مستثنی است.

عقده‌های پایه، قشر مغز و سیستم لیمبیک

عقده‌های پایه (Basal Ganglia) که شامل ساختارهایی چون جسم مخطط (استریاتوم)، هسته عدسی و هسته‌های زیرتالاموسی هستند، نقش حرکتی و شناختی مهمی دارند. هرگونه آسیب یا تخریب در این نواحی با بروز اختلالاتی نظیر وسواس فکری-عملی، نشانگان تیک توره و آتتوز مرتبط است. در قشر مخ، قشر پیشانی (Frontal) متولی فرآیندهای شناختی عالی نظیر برنامه‌ریزی، استدلال و قضاوت اخلاقی است، در حالی که قشر آهیانه‌ای (Parietal) به ادراک محرک‌های لامسه و تفکر فضایی اختصاص دارد. در این میان، سیستم لیمبیک که در برگیرنده آمیگدال و هیپوکامپ است، کانون ابراز هیجانات بوده و تخریب بخش‌هایی از آن به کاهش ترس و رفتارهای پرخاشگرانه می‌انجامد.

دستگاه درون‌ریز و پاسخ به استرس

دستگاه درون‌ریز مکمل دستگاه عصبی در تنظیم پاسخ‌های فیزیولوژیک است. غدد درون‌ریز فاقد مجراهای تخصصی بوده و هورمون‌ها را مستقیماً وارد جریان خون می‌کنند. در چرخه پاسخ فیزیولوژیک به فشار روانی و تنش، هورمون ACTH (آدرنوکورتیکوتروپیک) از غده هیپوفیز آزاد شده و با اثرگذاری بر قشر غدد فوق‌کلیوی (آدرنال)، ترشح هورمون کورتیزول را فعال می‌سازد تا منابع انرژی بدن بسیج شوند.

پویش‌های روانی و تعامل ساختارهای شخصیت

دیدگاه روان‌پویشی علت اصلی رفتارهای نابهنجار را ناشی از اضطراب و تعارض‌های درونی فرد می‌داند. در این دیدگاه، پویش‌های روانی به تعاملات پویایی اشاره دارند که در لایه‌های زیرین رفتار محسوس جریان دارند. در ساختار روان‌شناختی فروید، غریزه دارای بعدی کاملاً جسمانی و زیستی است، در حالی که کشاننده یا سائق (Drive) به عنوان بازنمایی روانی غریزه در ذهن تجربه می‌شود. نوزاد در بدو تولد کاملاً با ساختار نهاد (Id) متولد می‌شود و ساختار «من» بعدها تحت تأثیر دنیای بیرونی از آن جدا می‌گردد. نهاد که نیرومندترین سطح شخصیت و مخزن غرایز است، انرژی مورد نیاز برای فعالیت‌های من (Ego) و فرامن (Superego) را تامین می‌کند.

ساختارهای شخصیت: نهاد، من و فرامن

نهاد بر اساس اصل لذت عمل می‌کند و هدف آن کاهش فوری تنش سائق‌های ارضانشده است. تفکر در نهاد از نوع فرآیند نخستین است که در آن تمایلات به شکل تصاویر دیداری و نمادهای غیرمنطقی بازنمایی می‌شوند. غرایز مرگ (تاناتوس) نیز در نهاد ریشه دارند و رفتارهای پرخاشگرانه و گرایش‌های مخرب سادیستی-مازوخیستی را شکل می‌دهند. از سوی دیگر، من (Ego) نماینده عقل و منطق است و بر اساس اصل واقعیت و تفکر فرآیند ثانوی عمل می‌کند که شامل حل مسئله منطقی است. در تمثیل معروف فروید، نهاد مانند اسبی است که انرژی حرکتی را فراهم می‌کند و من مانند سوارکاری است که جهت حرکت را هدایت می‌کند. در یک شخصیت بهنجار، بخش عمده انرژی روانی قویاً در فرآیندهای من صرف می‌شود. ساختار سوم، فرامن (Superego)، نماینده ارزش‌های اخلاقی است که بر اساس اصل اخلاقی سازمان‌دهی شده و مانند نهاد، غیرمنطقی است.

مراحل رشد روان‌جنسی و پیامدهای تثبیت

فروید رشد شخصیت را در قالب مراحل روان‌جنسی تبیین کرد. در **مرحله دهانی** (تولد تا ۱۲ ماهگی)، لذت به فعالیت‌های زیستی دهان وابسته است و ناکامی یا نوازش بیش از حد والدین موجب تثبیت در این مرحله می‌شود که فرد را در بزرگسالی مستعد افسردگی و اختلالات مصرف مواد می‌کند. حل موفقیت‌آمیز این مرحله با کسب حس اعتماد همراه است. در **مرحله مقعدی** (۱ تا ۳ سالگی)، کنترل دفع کانون لذت است و برخورد نامناسب والدین در آموزش توالت باعث تثبیت مقعدی می‌شود که ویژگی‌هایی مانند خست، منظم بودن افراطی، لجاجت و تفکر وسواسی را در بزرگسالی ایجاد می‌کند. حل موفقیت‌آمیز این مرحله با حس خودمختاری همراه است. در **مرحله آلتی** (۳ تا ۶ سالگی)، لذت خودانگیخته و ناشی از کنجکاوی است؛ در این مرحله عقده ادیپ در پسران و عقده الکترا در دختران شکل می‌گیرد. در پسران، اضطراب اختگی به تمایلات ادیپی خاتمه می‌دهد و فرامن به عنوان وارث عقده ادیپ از طریق همانندسازی با والدین شکل می‌گیرد. در **دوره نهفتگی** (۶ تا ۱۱ سالگی)، تمایلات جنسی سرکوب شده و کودک بر تسلط بر مهارت‌های اجتماعی و شناختی متمرکز است. در این دوره، انرژی لیبیدو از طریق مکانیسم والایش به فعالیت‌های مقبول اجتماعی تبدیل می‌شود. در نهایت، با ورود به **مرحله تناسلی**، تعارضات به کمترین حد خود می‌رسد.

سطوح روان و اصل علیت‌باوری روانی

در روانکاوی کلاسیک، روان انسان به سه سطح تقسیم می‌شود: هشیار، نیمه‌هشیار (که یونگ آن را معادل ناهشیار شخصی می‌دانست) و ناهشیار (ناخودآگاه). ناهشیار مخزن اصلی غرایز، امیال سرکوب‌شده و نیروهای پنهانی است که انسان کنترل مستقیم بر آن‌ها ندارد. یکی از پایه‌های محوری این دیدگاه، اصل علیت‌باوری یا جبرگرایی روانی (Psychic Determinism) است. این اصل بیان می‌دارد که هیچ رفتاری (خواه آشکار و خواه پنهان مانند لغزش‌های زبانی) تصادفی نبوده و همگی معلول وقایع و تعارضات پیشین در ناخودآگاه هستند. این مفهوم جبرگرایانه مورد پذیرش مکاتب انسان‌گرایی و وجودگرایی نیست، زیرا آن‌ها بر اراده آزاد تکیه دارند.

انواع اضطراب و نقش مکانیسم‌های دفاعی

اضطراب در روانکاوی به سه دسته تقسیم می‌شود: اضطراب واقعی که ناشی از خطرات عینی و واقعی در دنیای بیرونی است؛ اضطراب روان‌رنجور (نوروتیک) که از تعارض میان ارضای غرایز و واقعیت بیرونی ریشه می‌گیرد و به دوران کودکی بازمی‌گردد؛ و اضطراب اخلاقی که توسط فرامنی سخت‌گیر و در زمان پیش‌بینی نقض معیارهای شخصی ایجاد می‌شود. رویداد اضطراب است که موجب فعال شدن مکانیسم‌های دفاعی من می‌شود. استفاده عادی و متعادل از این دفاع‌ها نابهنجار نیست، اما استفاده خشک و افراطی از آن‌ها مانع رشد شده و آسیب‌زا است. بر اساس فرضیه فروید، نابودی مکانیسم‌های دفاعی فعال منبع مستقیم بروز اختلال اضطراب تعمیم‌یافته (GAD) است. در میان دفاع‌ها، واپس‌زنی (Repression) مهم‌ترین و اساسی‌ترین مکانیسم دفاعی است، در حالی که فروید صراحتاً اساس روانکاوی را بر مفهوم واپس‌روی (Regression) استوار می‌دانست.

سیر تحول درمان روانکاوی: از پالایش تا تداعی آزاد

در روان‌درمانی تحلیلی، هدف واکاوی فرآیندهای ناهشیار است. فروید در ابتدا از روش تخلیه هیجانی یا پالایشگرانه (Catharsis) استفاده می‌کرد، اما پس از یافتن این حقیقت که این روش علائم هیستری را به طور دائم برطرف نمی‌کند، روش تداعی آزاد (Free Association) را ابداع نمود. فروید معتقد بود هر درمانی که واجد دو اصل انتقال (Transference) و مقاومت (Resistance) باشد، تحلیلی قلمداد می‌شود. در روان‌درمانی تحلیلی معاصر، برخلاف روانکاوی سنتی، تمرکز بر روابط موضوعی و تحلیل ابژه (Object Analysis) سهم و اهمیت بیشتری نسبت به تداعی آزاد پیدا کرده است.

ظهور نوفرودگرایی و تاکید بر عوامل اجتماعی

نظریه‌پردازان پس از فروید یا همان نوفرودگرایان (Neo-Freudians)، به دلیل تاکید بیش از حد فروید بر غرایز جنسی و پرخاشگری از او فاصله گرفتند. آن‌ها معتقد بودند عوامل اجتماعی-فرهنگی و روابط بین‌فردی نقش بسیار مهم‌تری در شکل‌گیری شخصیت ایفا می‌کنند. در میان این نظریه‌پردازان، اریک اریکسون معتقد بود شخصیت انسان پس از کودکی تثبیت نشده و رشد آن در سراسر طول زندگی ادامه دارد. همچنین **نظریه روابط شیء (Object Relations)** بر روابط بین‌فردی اولیه کودک با ابژه‌ها (اشیاء روانی مانند مادر) به عنوان محور اصلی شخصیت تاکید دارد.

روان‌شناسی فردی آدلر و روان‌شناسی تحلیلی یونگ

آلفرد آدلر (روان‌شناسی فردی) معتقد بود احساس حقارت یک واکنش مرضی نیست، بلکه اساس‌ترین منبع محرک و انگیزشی انسان برای تلاش و جبران است. آدلر مفهوم غایت‌نگری خیالی (Fictional Finalism) را مطرح کرد که بر اساس آن انسان‌ها اهداف خود را حول آرمان‌های خیالی درونی تنظیم می‌کنند. وی سه عامل تعامل‌های اجتماعی، ترتیب تولد و سبک تعامل والد-کودک را تعیین‌کننده سبک زندگی می‌دانست و بر آموزش شیوه‌های کارآمد فرزندپروری تاکید داشت. در مقابل، کارل گوستاو یونگ (روان‌شناسی تحلیلی) مفهوم ناهشیار شخصی (هم‌ارز نیمه‌هشیار فروید) و ناهشیار جمعی را مطرح کرد. کهن‌الگوهای مطرح در نظریه یونگ عبارتند از: سایه (Shadow) که دربرگیرنده غرایز تاریک و شبیه نهاد فروید است اما مظهر خلاقیت و سرزندگی نیز می‌باشد؛ نقاب (Persona) که نمای بیرونی شخصیت اجتماعی است؛ آنیما (جنبه‌های زنانه مرد) و آنیموس (جنبه‌های مردانه زن)؛ و کهن‌الگوی **خود (Self)** که عامل وحدت‌بخش و هماهنگ‌کننده کل شخصیت است.

اضطراب بنیادی هورنای، روابط بین‌فردی سالیوان و ضربه تولد رانک

کارن هورنای اضطراب بنیادی را یک تجربه اجتماعی ناشی از احساس منزوی و درمانده بودن کودک در دنیایی بالقوه خصمانه تعریف کرد. او سه راهبرد مقابله با اضطراب را مطرح کرد: حرکت به سوی مردم (مطیع)، حرکت علیه مردم (متخاصم) و حرکت به دور از مردم (کناره‌گیری). هاری استک سالیوان (روان‌شناسی بین‌فردی) معتقد بود شخصیت مجزا از بافت اجتماعی وجود ندارد و مشکلات روانی ناشی از روابط اجتماعی معیوب هستند. همچنین، اتو رانک منشا اصلی اضطراب در انسان را ناشی از عوامل فیزیکی ضربه تولد (Birth Trauma) می‌دانست.

فرض‌های بنیادین رفتارگرایی

دیدگاه رفتاری معتقد است نابهنجاری‌های روانی نتیجه فرآیندهای فکری ناسازگار نیستند، بلکه کاملاً در اثر تجربیات یادگیری غلط شکل می‌گیرند. رفتارگرایی یک دیدگاه جهانی برای کشف قوانین عمومی یادگیری است و بر چند فرض استوار است: اول، محیط‌گرایی که معتقد است ارگانیسم‌ها توسط محیط شکل می‌گیرند و ذهن نوزاد در بدو تولد مانند یک لوح سفید است. دوم، آزمایشگری که بیان می‌کند متغیرهای محیطی با آزمایش قابل کشف هستند و با متوقف شدن عامل محیطی مولد، آن رفتار نابود می‌شود. سوم، خوش‌بینی به تغییر که مشکلات اجتماعی مانند فقر را ناشی از شرایط محیطی دانسته و با تغییر محیط قابل رفع می‌داند. اسکینر معتقد بود تنظیم نظام‌مند ساختارهای اجتماعی از بروز نابهنجاری‌ها جلوگیری می‌کند. چهارم، ضد ذهن‌گرایی که رویدادهای ذهنی و افکار را به عنوان موضوع تحقیق علمی رد می‌کند.

شرطی‌سازی کلاسیک در برابر شرطی‌سازی عامل

شرطی‌سازی به دو صورت انجام می‌شود: شرطی‌سازی کلاسیک (پاولفی) که با پاسخ‌های غیرارادی و خودکار ارگانیسم به محرک‌ها سروکار دارد و حاصل جفت شدن مکرر یک محرک خنثی (شرطی) با یک محرک غیرشرطی (UCS) است. این فرآیند معمولاً به ۳ تا ۱۵ بار همایندی نیاز دارد. خاموشی در شرطی‌سازی کلاسیک از طریق ارائه محرک شرطی (CS) بدون محرک غیرشرطی رخ می‌دهد. همچنین تعمیم محرک گرایش به پاسخ‌دهی به محرک‌های مشابه است، در حالی که تفکیک به معنای تشخیص تفاوت میان آن‌هاست. در مقابل، شرطی‌سازی عامل یا کنشگر (اسکینری) بر رفتارهای ارادی و غیرخودکار ارگانیسم برای کسب پیامد مطلوب یا اجتناب از پیامد نامطلوب متمرکز است که بر اساس قانون اثر ثراندایک شکل گرفته است. در شرطی‌سازی عامل، تقویت منفی به معنای برداشتن یا متوقف ساختن یک محرک آزاردهنده به دنبال رفتار مطلوب است تا فراوانی آن رفتار افزایش یابد.

اصول رفتاردرمانی و درمان‌های مبتنی بر خاموشی

رفتاردرمانی صرفاً بر اعمال آشکار و الگوهای رفتاری ناسازگارانه زمان حال متمرکز است و فرآیندهای درونی یا تعارض‌های سال‌های اولیه زندگی را نادیده می‌گیرد. روش‌های درمانی نظیر غرقه‌سازی (مواجه‌سازی) و حساسیت‌زدایی منظم که توسط جوزف ولپه ابداع شد، درمان‌های کلاسیک پاولفی هستند که بر پایه فرآیند خاموشی در شرطی‌سازی کلاسیک طراحی شده‌اند.

دیدگاه شناختی و مدل A-B-C الیس

دیدگاه شناختی علت اصلی رفتارهای نابهنجار را ناشی از تفکر ناقص، فرآیندهای فکری ناسازگار و مشکلات حل مسئله می‌داند. این دیدگاه بر جریان‌های ذهنی هوشیار در زمان حال تمرکز دارد، اما برخلاف رفتارگرایی و مشابه روانکاوی، اعتبار فرآیندها و پدیده‌های پنهان درون فرد را می‌پذیرد. فرمول تبیین هیجانی آلبرت الیس تحت عنوان مدل A-B-C بیان می‌کند که رویدادهای فعال‌کننده بیرونی (A) به طور مستقیم پیامدهای رفتاری و هیجانی (C) را ایجاد نمی‌کنند؛ بلکه این عقاید و باورهای فرد (B) هستند که به عنوان واسطه شناختی عمل کرده و پیامدها را رقم می‌زنند.

دیدگاه‌های انسان‌گرایی و وجودگرایی

انسان‌گرایان و وجودگرایان با جبرگرایی روانکاوی مخالفند. آبراهام مازلو و کارل راجرز اختلال روانی را بر اساس میزان انحراف فرد از شرایط ایده‌آل و کمال تعریف می‌کردند. انسان‌گرایان معتقد بودند مطالعه روان‌رنجوران به جای افراد سالم، صرفاً روان علیل به بار می‌آورد. از نظر آنان، ریشه تنش‌های روانی در ناهمخوانی بین خودپنداره (Self-Concept) و تجارب واقعی فرد است. در درمان درمانجومدار راجرز، درمان باید بر نیازهای عینی درمانجو متمرکز باشد، نه بر فرضیات متخصص. همچنین در هرم نیازهای مازلو، دستیابی به خودشکوفایی مشروط به ارضای نیازهای اساسی‌تر در چهار طبقه پایین یعنی نیازهای کمبود (D) است و خودشکوفایی در راس هرم، نیاز رشد (B) نامیده می‌شود. در مقابل، وجودگرایی با پوچ‌گرایی تفاوت دارد؛ پوچ‌گرایی زندگی را بی‌معنا می‌داند، در حالی که وجودگرایی معتقد است انسان باید خودش برای زندگی خود معنا بسازد. ژان پل سارتر بیان کرد که انسان‌ها محکوم به آزادی هستند و هستی بر ماهیت مقدم است. از نظر وجودگرایان (مانند فرانکل و رولومی)، اختلال اضطراب فراگیر (GAD) ناشی از زیستن در جهانی بی‌هدف و احساس خلاء بزرگ در زندگی است.

دیدگاه اجتماعی - فرهنگی و خانواده‌درمانی

دیدگاه اجتماعی - فرهنگی علت اصلی نابهنجاری‌ها را در عوامل بیرونی نظیر پیوندهای اجتماعی، شرایط اقتصادی و نهادها می‌جوید. در خانواده‌درمانی، موری بوئن در رویکرد بین‌نسلی معتقد بود والدینی که در کودکی کژکاری را تجربه کرده‌اند، الگوهای آشفته خانوادگی را در قبال فرزندان خود تکرار می‌کنند. سالوادور مینوچین در رویکرد ساختاری بر اهمیت مرزبندی بین نسل‌های والدین و فرزندان تاکید داشت. همچنین کارل ویتاکر و ویرجینیا ستیر جزء نظریه‌پردازان پیشگام مدل تجربی در درمان خانواده به شمار می‌روند.