ساختار لایه‌های کره چشم
کره چشم انسان از سه لایه اصلی به نام‌های صلبیه، مشیمیه و شبکیه تشکیل شده است. صلبیه، لایه خارجی و سفیدرنگ از جنس بافت پیوندی است که به چشم استحکام می‌دهد. بخش جلویی و شفاف صلبیه، قرنیه نام دارد که نخستین محل شکست نور محسوب می‌شود. در محل اتصال صلبیه و قرنیه، منفعذی برای تخلیه زلالیه وجود دارد. لایه میانی شامل مشیمیه، جسم مژگانی و عنبیه است. مشیمیه لایه‌ای رنگدانه‌دار و پر از مویرگ است که وظیفه تغذیه شبکیه را بر عهده دارد.
| ویژگی | صلبیه | مشیمیه | شبکیه |
|---|---|---|---|
| جنس بافت | پیوندی | رگ‌دار | عصبی |
| رنگدانه | ✗ | ✓ | ✓ |
| قرارگیری | خارجی | میانی | داخلی |
عنبیه، بخش رنگین چشم، در مرکز خود سوراخی به نام مردمک دارد. ماهیچه‌های صاف حلقوی (تحت کنترل پاراسمپاتیک برای تنگ کردن) و شعاعی (تحت کنترل سمپاتیک برای گشاد کردن) در عنبیه، میزان نور ورودی را تنظیم می‌کنند. شبکیه داخلی‌ترین لایه است که گیرنده‌های نوری (استوانه‌ای و مخروطی) را در خود جای داده و پیام عصبی تولید می‌کند. لازم به ذکر است که عدسی چشم جزء هیچ‌یک از این سه لایه نیست.
شبکیه در بخش‌های جلویی چشم (ناحیه عدسی و قرنیه) و محل نقطه کور وجود ندارد.
واژگان کلیدی
- صلبیه
- لایه خارجی، سفید و محکم کره چشم از جنس بافت پیوندی.
- مشیمیه
- لایه میانی چشم، حاوی ملانین و مویرگ‌های فراوان برای جذب نور اضافی و تغذیه.
- عنبیه
- بخش رنگین لایه میانی که با تغییر قطر مردمک، نور ورودی را تنظیم می‌کند.
- شبکیه
- داخلی‌ترین لایه چشم حاوی یاخته‌های عصبی و گیرنده‌های نوری.
اشتباه‌های رایج
- اشتباه است که فکر کنیم عنبیه بخشی از مشیمیه است؛ هر دو بخش‌های مجزای لایه میانی هستند.
- برخلاف تصور، لایه صلبیه در محل خروج عصب بینایی (نقطه کور) وجود ندارد.
- بسیاری به غلط تصور می‌کنند عدسی لایه‌ای از کره چشم است، در حالی که ساختاری مستقل محسوب می‌شود.
جمع‌بندی این مفهوم
- کره چشم دارای سه لایه اصلی صلبیه (خارجی)، مشیمیه (میانی) و شبکیه (داخلی) است.
- قرنیه بخش جلویی صلبیه و عنبیه بخش جلویی لایه میانی است که مردمک را در مرکز دارد.
- ماهیچه‌های عنبیه به صورت غیرارادی و تحت کنترل سیستم خودمختار، قطر مردمک را تنظیم می‌کنند.
- شبکیه لایه نازک عصبی است که پیام بینایی را تولید و هدایت می‌کند اما در تمام نقاط کره چشم (مثل بخش جلویی) حضور ندارد.
- تغذیه قرنیه و عدسی بر عهده زلالیه است و زلالیه مواد دفعی آن‌ها را نیز جمع‌آوری می‌کند.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید که چرا چشم گاو در تشریح با چشم انسان تفاوت‌های ظاهری دارد. در چشم گاو، قرنیه به شکل تخم‌مرغی است و بخش پهن‌تر آن همیشه به سمت بینی قرار می‌گیرد. این ویژگی به جراحان و کالبدشناسان کمک می‌کند تا جهت‌های بالا، پایین، چپ و راست چشم را به درستی تشخیص دهند. همچنین لایه درخشان پشت مشیمیه در بسیاری از پستانداران (به جز انسان) باعث می‌شود چشمان آن‌ها در شب هنگام برخورد نور بدرخشد، که به دید بهتر آن‌ها در تاریکی کمک می‌کند.