لنفوسیت‌های B و مکانیسم تولید پادتن
لنفوسیت‌های B بخش مهمی از دفاع اختصاصی (خط سوم) هستند که در مغز استخوان تولید و بالغ می‌شوند. یکی از مراحل حیاتی بلوغ این یاخته‌ها، تولید گیرنده آنتی‌ژنی اختصاصی در سطح غشای آن‌هاست. هر لنفوسیت B بالغ تنها توانایی شناسایی یک نوع پادگن خاص را دارد که به صورت مکمل با گیرنده آن عمل می‌کند.
فرایند فعال‌سازی و تمایز
پس از شناسایی پادگن اختصاصی، لنفوسیت B ابتدا شروع به تکثیر (میتوز) کرده و سپس به دو نوع یاخته پلاسموسیت (عمل‌کننده) و یاخته خاطره تمایز می‌یابد. پلاسموسیت‌ها یاخته‌هایی درشت با شبکه آندوپلاسمی زبر و دستگاه گلژی گسترده هستند که مقادیر انبوهی پادتن ترشح می‌کنند. لازم به ذکر است که پلاسموسیت‌ها برخلاف لنفوسیت‌های B اولیه و یاخته‌های خاطره، فاقد گیرنده آنتی‌ژنی در سطح خود هستند و توانایی تقسیم ندارند.
پلاسموسیت‌ها توانایی همانندسازی دنا و تقسیم ندارند؛ آن‌ها فقط کارخانه‌های ترشح پادتن هستند که پس از مدتی از بین می‌روند.
پادتن‌ها پروتئین‌های Y شکل (یا L شکل در برخی منابع) هستند که دارای دو جایگاه یکسان برای اتصال به آنتی‌ژن می‌باشند. این مولکول‌ها که توسط رناتن‌های متصل به شبکه آندوپلاسمی ساخته می‌شوند، از طریق برون‌رانی (با صرف ATP) ترشح شده و در خون، لنف و مایع بین‌یاخته‌ای گردش می‌کنند.
واژگان کلیدی
- پلاسموسیت
- یاخته تمایز یافته از لنفوسیت B که مسئول تولید و ترشح پادتن است و توانایی تقسیم ندارد.
- پادتن
- پروتئین دفاعی ترشح شده توسط پلاسموسیت که دارای دو جایگاه اتصال اختصاصی و مشابه برای پادگن است.
- تمایز
- فرآیندی که طی آن یک یاخته پس از تکثیر، ویژگی‌های ساختاری و عملکردی خاصی برای انجام وظایف معین کسب می‌کند.
اشتباه‌های رایج
- اشتباه رایج: تصور اینکه لنفوسیت پس از شناسایی آنتی‌ژن بلافاصله پادتن تولید می‌کند؛ در حالی که ابتدا باید تکثیر و سپس به پلاسموسیت تمایز یابد.
- اشتباه در محل بلوغ: لنفوسیت‌های B در مغز استخوان بالغ می‌شوند، نه در اندام‌های لنفی محیطی.
- پلاسموسیت‌ها گیرنده آنتی‌ژنی در سطح خود ندارند؛ آن‌ها فقط پادتن ترشح می‌کنند.
جمع‌بندی این مفهوم
- لنفوسیت‌های B در مغز استخوان تولید و بالغ شده و گیرنده اختصاصی کسب می‌کنند.
- پس از شناسایی پادگن، این یاخته‌ها ابتدا تکثیر شده و سپس به پلاسموسیت و یاخته خاطره تمایز می‌یابند.
- پلاسموسیت‌ها فاقد توانایی تقسیم و فاقد گیرنده سطحی هستند اما پادتن فراوان ترشح می‌کنند.
- پادتن‌ها پروتئین‌هایی مترشحه هستند که دارای دو جایگاه اتصال یکسان برای آنتی‌ژن می‌باشند.
- ترشح پادتن باعث افزایش فشار اسمزی خوناب شده و در خون، لنف و مایع بین‌یاخته‌ای وجود دارد.
نکتهٔ تکمیلی
ساختار پادتن‌ها به شکلی است که می‌تواند مثل یک پل عمل کند؛ یعنی با یک دست به میکروب بچسبد و با دست دیگر به غشای بیگانه خواری مثل ماکروفاژ متصل شود. این کار باعث می‌شود میکروب‌ها به هم بچسبند (آگلوتیناسیون) یا رسوب کنند، که در هر دو حالت بلعیدن آن‌ها برای ماکروفاژها بسیار راحت‌تر می‌شود. جالب است بدانید پادتن‌ها حتی می‌توانند در شیر مادر هم وجود داشته باشند و از این طریق اولین خطوط دفاعی نوزاد را در برابر بیماری‌ها تأمین کنند.