طیف سندرم کرونری حاد (ACS)
سندرم کرونری حاد (ACS) شامل گروهی از شرایط بالینی است که ناشی از کاهش ناگهانی و شدید جریان خون به عضله قلب (میوکارد) میباشد. این طیف شامل سه دسته اصلی است: انفارکتوس میوکارد با صعود قطعه ST (STEMI)، انفارکتوس میوکارد بدون صعود قطعه ST (NSTEMI) و آنژین ناپایدار (UA). افتراق این موارد از یکدیگر برای تعیین استراتژی درمانی حیاتی است.
مکانیسمهای پاتوفیزیولوژیک
شایعترین علت ایجاد NSTE-ACS (شامل UA و NSTEMI)، پارگی یا فرسایش پلاک آترواسکلروتیک و تشکیل یک لخته خون بر روی آن است. در این موارد معمولاً ترومبوس سفید (غنی از پلاکت) تشکیل میشود که منجر به انسداد ناقص عروق میگردد. در مقابل، در STEMI لخته ایجاد شده از نوع ترومبوس قرمز (غنی از فیبرین) بوده و باعث انسداد کامل رگ میشود.
| ویژگی | آنژین ناپایدار (UA) | NSTEMI | STEMI |
|---|---|---|---|
| بیومارکر (تروپونین) | طبیعی | بالا | بالا |
| تغییرات ECG | ST Depression/T Invert | ST Depression/T Invert | ST Elevation |
| انسداد عروقی | ناقص | ناقص | کامل |
تظاهرات بالینی و تشخیص
نشانه بارز (Hallmark) این سندرمها، درد رترواسترنال (پشت جناغی) با انتشار کلاسیک به بازوی چپ، فک یا گردن است. آنژین ناپایدار به دردی اطلاق میشود که جدیداً شروع شده (کمتر از ۲ ماه)، الگوی افزایشی دارد یا در استراحت رخ میدهد. ذکر این نکته ضروری است که آنژین پایدار جزو طیف ACS نبوده و ناشی از تنگی ثابت عروق است، نه لخته حاد.
معیار اصلی افتراق آنژین ناپایدار از NSTEMI، سطح بیومارکرهای قلبی (مانند تروپونین) است، نه یافتههای الکتروکاردیوگرافی.
واژگان کلیدی
- ترومبوس سفید
- لختهای غنی از پلاکت که معمولاً در انسدادهای ناقص عروق در NSTE-ACS دیده میشود.
- ترومبوس قرمز
- لختهای غنی از فیبرین و گلبول قرمز که عامل انسداد کامل در STEMI است.
- درد رترواسترنال
- درد در ناحیه پشت جناغ سینه که تظاهر بالینی اصلی ایسکمی قلبی است.
اشتباههای رایج
- اشتباه گرفتن آنژین پایدار با سندرم کرونری حاد؛ آنژین پایدار یک بیماری مزمن با الگوی ثابت است.
- تصور اینکه محل درد در آنژین پایدار و ناپایدار متفاوت است؛ محل درد مشابه است و تنها الگوی زمانی و شدت تغییر میکند.
- زود مرخص کردن بیمار مشکوک به ACS؛ پایش سریال ECG و آنزیمها تا ۱۲ ساعت ضروری است.
جمعبندی این مفهوم
- سندرم کرونری حاد شامل سه وضعیت UA، NSTEMI و STEMI است.
- مکانیسم اصلی NSTE-ACS تشکیل لخته سفید (پلاکتغنی) روی پلاک آتروسکلروتیک است.
- آنژین ناپایدار از نظر بیومارکرهای قلبی (تروپونین) منفی، اما از نظر بالینی یا ECG مثبت است.
- آنژین پایدار به دلیل ماهیت مزمن و فقدان ترومبوز حاد، جزو ACS محسوب نمیشود.
- مرگ ناگهانی قلبی اغلب ناشی از آریتمیهای بطنی ثانویه به آترواسکلروز عروق کرونر است.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید که پروستاسیکلین (PGI2) تولید شده توسط دیواره عروق، دشمن طبیعی لختهسازی است! این ماده هم رگها را گشاد میکند و هم از تجمع پلاکتها جلوگیری میکند. در مقابل، ترومبوکسان A2 که از پلاکتها آزاد میشود، دقیقاً برعکس عمل کرده و باعث انقباض عروق و تشکیل لخته میشود. تعادل بین این دو ماده، تعیینکننده باز ماندن یا بسته شدن رگهای قلب شماست.